کاربست روش تحلیل شبکه اجتماعی در مطالعه اجتماع در برنامه‌ریزی شهری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر، تهران، ایران

2 استاد، گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر، تهران، ایران

3 استاد گروه علوم اجتماعی، دانشکدۀ علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

چکیده

پارادایم جدید برنامه‌ریزی شهری و الگوهای توسعه‌ای متأخر مبتنی بر سطح محلی و اجتماع هستند. این در حالی است که مفهوم اجتماع در سال‌های اخیر بر اثر پیشرفت‌های صورت گرفته در حمل‌ونقل و ارتباطات، توسعه اینترنت و اقبال روزافزون جوامع به شبکه‌های مجازی دگرگون شده است و به ورای مفهوم سنتی و محدود به مرزهای محله پا گذاشته است. فرم‌های جدید اجتماع مبتنی بر روابط متقابل مردم در یک مکان نیست، بلکه وابسته به شبکه‌ای از مردمانی است که به‌واسطه اتحاد، هویت مشترک و مجموعه‌ای از هنجارها با یکدیگر پیوند خورده‌اند که ضرورتاً ریشه در یک مکان ندارد. در این دیدگاه که رویکرد شبکه به اجتماع نامیده می‌شود، به منظور مطالعه اجتماع از روش تحلیل شبکه اجتماعی (SNA) استفاده می‌شود. اگرچه این روش از جمله روش‌های شناخته شده در علوم اجتماعی در کشور ما است، در زمینه شهرسازی و برنامه‌ریزی شهری چندان شناخته شده نیست و کمتر پژوهشی را در حوزه برنامه‌ریزی شهری می‌توان یافت که با استفاده از روش تحلیل شبکه اجتماعی به مطالعه اجتماع پرداخته باشد. با توجه به کمرنگ‌شدن نقش مکان در اجتماعات امروزی، تداوم بهره‌گیری از روش‌های مکان‌محور مطالعه اجتماع در ایران و عدم استفاده از روش‌هایی که با ماهیت کنونی اجتماع همخوانی بیشتری دارند، منجر به نادیده‌گرفتن بخش قابل توجهی از روابط اجتماع‌محور می‌شود که می‌تواند نقشی سازنده در توسعه محلات ایفا کند. از این رو پژوهش حاضر به معرفی روش تحلیل شبکه اجتماعی (SNA) با تأکید بر کاربست آن در مطالعه اجتماع در برنامه‌ریزی شهری پرداخته است. بر اساس این مطالعه، تحلیل شبکه اجتماعی (SNA) از طریق تمرکز بر پیوندها و روابط، امکان شناسایی طیف گوناگونی از اجتماعات، از اجتماعات مکانی تا اجتماعات مجازی را فراهم می‌کند. مطالعه اسنادی پژوهش‌های انجام شده نشان می‌دهد که روش تحلیل شبکه اجتماعی در مطالعه اجتماع در برنامه‌ریزی شهری دارای دو کاربرد عمده است: (1) درک ابعاد فضایی و اجتماعی اجتماع و (2) درک مشارکت عمومی در فرآیند برنامه‌ریزی و توسعه اجتماع. کاربرد نخست از طریق شناسایی میزان مکان‌محور بودن پیوندها، شناسایی فرآیندهای اجتماعی شکل‌گیری اجتماع و تأثیرات زمینه‌ای بر ساخت، تداوم و از بین رفتن اجتماع به واکاوی ماهیت اجتماع در سطوح گوناگون منجر می‌شود. کاربرد دوم نیز از طریق مطالعه ساختار، عملکرد و الگوهای تعاملی اجتماع به چگونگی تقویت مشارکت در اجتماع و تسهیل توسعه اجتماع کمک می‌کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Use of Social Network Analysis (SNA) in Community Studies in Urban Planning

نویسندگان [English]

  • Zahra Azad 1
  • Parvin Partovi 2
  • Susan Bastani 3
1 PhD. Faculty of Architecture & Urban Studies, University of Art, Tehran, Iran
2 Professor, Department of Urban Planning, Faculty of Architecture & Urban Studies, University of Art, Tehran, Iran
3 Professor, Faculty of Social and Economic Sciences, Alzahra University, Tehran, Iran
چکیده [English]

The community has a crucial role in the new urban planning paradigm. The notion of this community is different from the one before the emergence of diverse transportation systems and communication technologies. Nowadays, the community is not necessarily attached to a place nor limited to the boundaries of a neighborhood. Instead, it is considered as a network of people who are tied through common identity and a set of norms that do not necessarily emanate from a place. In this network approach toward the community, social network analysis (SNA) is deployed in community studies.
Although SNA is a well-known method in social sciences in Iran, it is rarely used by urban planners specifically to study the community. While the importance of place has decreased in community notion and role, using the place-based methods to study the community will end up with a great lack of information about what community is indeed and how it properly works in the development process. Thus, this research is conducted to answer the following questions: (1) What is the social network analysis (SNA)? And (2) what are the usage of SNA in community studies in urban planning? Based on the study of documents, SNA makes it possible to recognize diverse types of communities from virtual to place-based with a specific focus on ties and relationships. The research shows that SNA in community studies in urban planning can be used in two different fields: (1) to investigate both the spatial and social aspects of the community and (2) to find out community participation in the planning and development process. The former focuses on how place-based a community is, what the social processes form a community, and the impact of context on the construct, evolution, and death of a community. The latter explores how community participation in the planning process can be increased through studying the structure, the function, and the communication patterns of a community.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Community
  • Social Network Analysis (SNA)
  • Personal Network Studies
  • Whole Network Studies
  • Urban planning